Genetik test: APOE4, MTHFR ve diğerleri gerçekte ne söyler — ve sınırlar nerede

Tüketici dostu genetik testler, kendi kalıtsal yapına dair içgörü vaat ediyor. Bunların gerçekte neyi gösterdiğini, hangi varyantların gerçekten önemli olduğunu ve sonuçları risk yüzdeleri seni korkutmadan nasıl yorumlayabileceğini ele alıyoruz.

Genetik test neyi ölçer — neyi ölçmez

Bugün birkaç yüz frank veya euroya erişilebilen tüketici dostu genetik testler, genellikle genomdaki birkaç yüz bin tek nokta varyasyonunu (SNP — Single Nucleotide Polymorphisms) analiz eder. Bu testler genomun tam dizisini vermez; belirli özellikler veya hastalık riskleriyle ilişkilendirilen bilinen varyantların bir profilini sunar.

Tip 2 diyabet, kalp krizi veya Alzheimer gibi çoğu karmaşık hastalık için tek bir sorumlu gen yoktur; riski birlikte etkileyen düzinelerce ya da yüzlerce varyant söz konusudur. Buna gen aktivitesini değiştirebilen çevre faktörleri, yaşam tarzı ve epigenetik süreçler de eklenir. Bir genetik test her zaman yalnızca tablonun bir bölümünü gösterir.

APOE4: Alzheimer için risk faktörü, ama bir kader değil

APOE geni üç varyant halinde bulunur: ε2, ε3 ve ε4. En yaygın varyant, nötr kabul edilen ε3'tür. Bir APOE4 kopyası taşıyan kişinin yaşamı boyunca Alzheimer olma riski, ε3 homozigotlarına kıyasla yaklaşık üç kat daha yüksektir. İki kopya taşıyanlarda — ki bu nüfusun yaklaşık yüzde 2 ila 3'ünü kapsar — risk on iki kata kadar çıkabilir.

Öte yandan: APOE4 homozigotlarının yaklaşık yüzde 60 ila 70'i Alzheimer'a yakalanmaz. Pozitif bir sonuç bir yargı değil, bir bilgidir. Araştırmalar, aerobik egzersiz, uyku kalitesi ve kan basıncı kontrolü gibi yaşam tarzı önlemlerinin APOE4 taşıyıcılarında bile riski olumlu yönde etkileyebileceğine işaret ediyor. Sonucu bilen biri bu önlemlere daha bilinçli yaklaşabilir.

MTHFR: yaygın varyant, çoğu zaman abartılmış

MTHFR (metilentetrahidrofolat redüktaz), folik asit metabolizmasından ve homosistein parçalanmasından sorumlu bir enzimdir. C677T ve A1298C varyantları toplumda çok yaygındır: Tahminlere göre insanların yüzde 50'ye kadarı bu varyantlardan en az birini taşır. Bazı kombinasyonlarda enzim aktivitesi azalabilir; bu da teorik olarak yüksek homosistein düzeylerine yol açabilir.

Pratikte dengeli bir beslenmeyle yeterli folik asit ve B12 vitamini alındığında bu etki klinik açıdan çoğunlukla önemsizdir. MTHFR varyantlarını diğer faktörlerden bağımsız ele alan çalışmalar nadiren güçlü klinik sonuçlar gösterir. Testte bir MTHFR varyantı görürsen, doğrudan homosistein kan testi, yalnızca genotip bilgisinden çok daha anlamlıdır.

Diğer gen varyantları: neye bakmak mantıklı

BRCA1 ve BRCA2 varyantları meme ve yumurtalık kanseri riskini önemli ölçüde artırır. Bu bulgular mutlaka bir doktor ya da genetik uzmanının yürüttüğü danışmanlık görüşmesini gerektirir — tüketici kitinden alınıp değerlendirilemez. PCSK9 varyantları LDL kolesterol düzeyini etkiler ve genetik kökenli hiperkolesterolemi işareti olabilir. TCF7L2 varyantları, tip 2 diyabet için en güçlü genetik risk faktörlerinden biridir.

CYP genleri (sitokrom P450 enzimleri) ilaç metabolizmasıyla ilgilidir ve farmakogenomikte önem taşır. Belirli ilaçları hızlı ya da yavaş metabolize ettiğini bilen biri, bunu ağrı kesiciler, antidepresanlar veya tansiyon ilaçları söz konusu olduğunda özellikle doktorla görüşmede dikkate alabilir. Bu bilgiler kullanışlıdır, ancak her zaman uzman yorumu gerektirir.

Sınırları bilmek: genetik testlerin yapamadıkları

Genetik risk skorları popülasyon temelli olup çoğunlukla Avrupalı kökenli bireyler üzerinden geliştirilmiştir. Diğer etnik geçmişler için hassasiyet şu an daha düşüktür. Ayrıca bir genetik test sabit bir görüntü sunar — hiçbir zaman değişmez. Yaşam tarzı, çevre ve epigenetik süreçler, genotip değişmeksizin gen ekspresyonunu güçlü biçimde etkileyebilir.

Yüksek risk işaret eden bir sonuç duygusal yük getirebilir. Genetik test sağlayıcıları, APOE4 gibi belirli risk genleriyle ilgili sonuçları otomatik olarak göstermemeyi sık sık öneriyor — ve bunda iyi sebep var. Hangi bilgileri görmek istediğini seçebilirsin. Belirli bulguları kaldırıp kaldıramayacağından emin değilsen, testten önce genetik danışmanlık almak mantıklı olabilir.

YUTHI uygulamasıyla genetik bulguları sağlık tablosuna yerleştirmek

YUTHI uygulamasında genetik testinden aldığın bilgileri kaydedebilir ve bunları kan belirteçleri, vücut kompozisyonu, yaşam tarzı göstergeleri gibi diğer ölçümlerle birlikte inceleyebilirsin. Böylece bir APOE4 bulgusu havada askıda kalmaz; aktif olarak şekillendirebildiğin bütüncül bir tablonun parçası haline gelir.

Kaynaklar

• Corder EH et al. Gene dose of apolipoprotein E type 4 allele and the risk of Alzheimer's disease in late onset families. Science, 1993;261(5123):921–923.
• Frosst P et al. A candidate genetic risk factor for vascular disease: a common mutation in methylenetetrahydrofolate reductase. Nature Genetics, 1995;10(1):111–113.
• Lambert JC et al. Meta-analysis of 74,046 individuals identifies 11 new susceptibility loci for Alzheimer's disease. Nature Genetics, 2013;45(12):1452–1458.
• Kraft P, Hunter DJ. Genetic risk prediction — are we there yet? New England Journal of Medicine, 2009;360(17):1701–1703.